Sürdürülebilirlik Nedir? Üç Boyutu ve Şirketler İçin Anlamı

Sürdürülebilirlik, bugünün ihtiyaçlarının gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağından ödün verilmeden karşılanmasıdır. Kavram çevresel, sosyal ve ekonomik olmak üzere üç boyutta ele alınmakta; şirketler açısından ise ölçülebilir göstergeler ve yasal raporlama yükümlülükleriyle somut bir yönetim alanına dönüşmektedir.

Sürdürülebilirlik kavramı nereden gelmektedir?

Kavram, 1987’de yayımlanan BM Dünya Çevre ve Kalkınma Komisyonu raporu “Ortak Geleceğimiz” ile yaygınlık kazanmıştır. Komisyon başkanı Gro Harlem Brundtland’ın adıyla anılan bu rapordaki tanım, bugün de en çok başvurulan tanımdır.

Kavram 1992 Rio Zirvesi ile uluslararası gündeme yerleşmiş, 2015’te kabul edilen BM 2030 Gündemi ile 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı ve 169 hedefe dönüştürülmüştür. Aynı yıl kabul edilen Paris Anlaşması ise sürdürülebilirliğin iklim boyutunu somut hedeflere bağlamıştır.

Sürdürülebilirliğin üç boyutu nedir?

• Çevresel boyut: Doğal kaynakların korunmasını, sera gazı emisyonlarının ve kirliliğin azaltılmasını, biyoçeşitliliğin sürdürülmesini kapsamaktadır. Enerji ve su verimliliği, atık yönetimi ve karbon ayak izi bu boyutun başlıca göstergeleridir.
• Sosyal boyut: İnsan haklarını, çalışma koşullarını, iş sağlığı ve güvenliğini, eşitliği ve toplumla ilişkileri kapsamaktadır.
• Ekonomik boyut: Uzun vadede istikrarlı, kârlı ve kapsayıcı büyümeyi ifade etmektedir. Bir işletmenin çevresel ve sosyal sorumluluklarını yerine getirirken ekonomik olarak ayakta kalabilmesi de bu boyutun parçasıdır.

Üç boyut birbirinden bağımsız değildir. Örneğin enerji verimliliğine yapılan bir yatırım hem emisyonları hem de maliyetleri düşürmekte; iş güvenliğindeki iyileşmeler hem çalışanları korumakta hem de üretim kayıplarını azaltmaktadır.

Kurumsal sürdürülebilirlik ne anlama gelmektedir?

Kurumsal sürdürülebilirlik, sürdürülebilirlik ilkelerinin şirket stratejisine, operasyonlarına ve karar süreçlerine uygulanmasıdır. Bu yaklaşımda şirketlerden iki soruyu birlikte yanıtlamaları beklenmektedir: Şirketin faaliyetleri çevreyi ve toplumu nasıl etkilemektedir ve iklim değişikliği gibi sürdürülebilirlik konuları şirketin finansal durumunu nasıl etkilemektedir?

Bu iki yönlü bakış, raporlama standartlarında “çifte önemlilik” olarak adlandırılmaktadır. Yatırımcıların şirketleri değerlendirirken kullandığı ESG (çevresel, sosyal ve yönetişim) çerçevesi de kurumsal sürdürülebilirliğin ölçülmesine yönelik bir yaklaşımdır.

Sürdürülebilirlik Türk şirketleri için neden zorunluluğa dönüşmektedir?

Sürdürülebilirlik, Türk şirketleri için gönüllü bir tercih olmanın ötesine geçmiştir:

• Raporlama: KGK tarafından yayımlanan TSRS, kapsamdaki şirketler için sürdürülebilirlik ve iklimle ilgili açıklamaları zorunlu hâle getirmiştir.
• Karbon fiyatı: 7552 sayılı İklim Kanunu ile kurulan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi, büyük sanayi tesisleri için emisyonları bir maliyet kalemine dönüştürmektedir.
• İhracat: AB’nin SKDM düzenlemesi, belirli ürünlerin AB’ye ihracatında gömülü emisyonlara karbon maliyeti yüklemektedir.
• Tedarik zinciri: Avrupalı müşteriler, tedarikçilerinden emisyon verisi ve sürdürülebilirlik performansına ilişkin bilgi talep etmektedir.
• Finansman: Bankalar ve yatırımcılar, kredi ve yatırım kararlarında sürdürülebilirlik kriterlerini giderek daha fazla dikkate almaktadır.

Sürdürülebilirlik nasıl ölçülmektedir?

Kurumsal sürdürülebilirlik performansı, göstergeler aracılığıyla izlenmektedir. Yaygın göstergeler şunlardır:

• Çevresel: Sera gazı emisyonları, enerji tüketimi, su kullanımı, atık miktarı ve geri dönüşüm oranı.
• Sosyal: İş kazası oranları, çalışan devir hızı, eğitim saatleri, kadın çalışan ve yönetici oranı.
• Yönetişim: Yönetim kurulu yapısı, etik ve rüşvetle mücadele politikaları, risk yönetimi.

Bu göstergelerin raporlanmasında GRI Standartları ve TSRS gibi çerçeveler kullanılmaktadır. Verilerin güvenilirliği ise bağımsız güvence denetimi ile desteklenmektedir.

Sık sorulan sorular

Sürdürülebilirlik ile ESG aynı şey midir?

Hayır. Sürdürülebilirlik genel bir kavram ve hedeftir. ESG ise yatırımcıların ve finans kuruluşlarının şirketlerin çevresel, sosyal ve yönetişim performansını değerlendirmek için kullandığı bir çerçevedir.

Sürdürülebilirlik raporu hazırlamak zorunlu mudur?

KGK kararlarıyla belirlenen kapsamdaki şirketler için TSRS’ye uygun raporlama zorunludur. Kapsam dışındaki şirketler ise gönüllü olarak rapor yayımlayabilmektedir.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler için sürdürülebilirlik ne anlama gelmektedir?

Doğrudan raporlama yükümlülüğü olmasa da büyük müşterilere ve ihracat pazarlarına tedarik yapan işletmelerden emisyon ve sürdürülebilirlik verisi talep edilmektedir. Bu nedenle temel verilerin düzenli olarak izlenmesi, küçük işletmeler için de önem kazanmaktadır.