Su Ayak İzi ve Ekolojik Ayak İzi Nedir?

Su ayak izi, bir ürünün, şirketin veya kişinin doğrudan ve dolaylı olarak kullandığı ve kirlettiği tatlı su miktarıdır. Ekolojik ayak izi ise tüketilen kaynakların üretilmesi ve atıkların özümsenmesi için gereken biyolojik olarak verimli alanı ifade etmektedir. Her iki gösterge de karbon ayak izini tamamlayarak çevresel etkinin daha bütünlüklü bir resmini sunmaktadır.

Su ayak izi nedir, nasıl hesaplanır?

Su ayak izi kavramı, 2002 yılında Arjen Hoekstra tarafından geliştirilmiş ve Su Ayak İzi Ağı (Water Footprint Network) tarafından yaygınlaştırılmıştır. Hesaplama, bir ürünün tüm tedarik zinciri boyunca kullanılan suyu kapsamaktadır. Örneğin bir tişörtün su ayak izi, pamuğun yetiştirilmesinde kullanılan sudan boyama sürecinde kirletilen suya kadar tüm aşamaları içermektedir.

Kuruluşlar ve ürünler için uluslararası standart, 2014 yılında yayımlanan ISO 14046’dır. Standart, su ayak izinin yaşam döngüsü analizine dayalı olarak hesaplanmasına ilişkin ilkeleri belirlemektedir.

Mavi, yeşil ve gri su ayak izi arasındaki fark nedir?

Su ayak izi üç bileşenden oluşmaktadır:

• Mavi su ayak izi: Yüzey ve yeraltı sularından çekilerek kullanılan ve kaynağına geri dönmeyen sudur. Sulama ve sanayi süreçleri başlıca örneklerdir.
• Yeşil su ayak izi: Toprakta tutulan ve bitkiler tarafından kullanılan yağmur suyudur. Tarımsal ürünlerde önemli bir paya sahiptir.
• Gri su ayak izi: Oluşan kirliliği, su kalitesi standartlarını sağlayacak düzeyde seyreltmek için gereken su miktarıdır.

Bu ayrım, su kullanımının etkisinin su kaynağına göre değiştiğini göstermektedir. Su stresi yüksek bir havzada mavi su kullanımı, yağmurla beslenen bir tarım alanındaki yeşil su kullanımından çok daha kritik sonuçlar doğurabilmektedir.

Ekolojik ayak izi nedir?

Ekolojik ayak izi, Küresel Ayak İzi Ağı (Global Footprint Network) tarafından yaygınlaştırılan bir göstergedir. Bir nüfusun tükettiği kaynakları üretmek ve ürettiği atıkları, özellikle karbondioksiti, özümsemek için gereken tarım arazisi, mera, orman, balıkçılık alanı ve yapılaşmış alan toplamını ölçmektedir. Birimi küresel hektardır.

Ekolojik ayak izi, doğanın bu kaynakları yenileyebilme kapasitesi olan biyokapasite ile karşılaştırılmaktadır. Ayak izi biyokapasiteyi aştığında ekolojik açık oluşmaktadır. Her yıl ilan edilen “Dünya Limit Aşım Günü”, insanlığın o yıl için doğanın yenileyebileceği kaynakları tükettiği tarihi göstermektedir.

Karbon ayak izi ile farkları nelerdir?

Üç gösterge farklı soruları yanıtlamaktadır:

• Karbon ayak izi: Ne kadar sera gazı salındığını ölçmektedir; birimi ton CO2e’dir.
• Su ayak izi: Ne kadar tatlı su kullanıldığını ve kirletildiğini ölçmektedir; birimi metreküptür.
• Ekolojik ayak izi: Tüketim için ne kadar verimli alan gerektiğini ölçmektedir; birimi küresel hektardır.

Ekolojik ayak izinin en büyük bileşeni genellikle karbon ayak izidir, çünkü fosil yakıt emisyonlarının özümsenmesi için gereken orman alanı hesaba katılmaktadır.

Su ayak izi şirketler için neden önemlidir?

Türkiye, iklim değişikliği nedeniyle su stresinin artması beklenen ülkeler arasında yer almaktadır. Dünya Bankası’nın Türkiye Ülke İklim ve Kalkınma Raporu da artan su stresini ülkenin başlıca iklim risklerinden biri olarak değerlendirmektedir.

Tarım, gıda, tekstil ve kimya gibi suya bağımlı sektörlerde su ayak izi, hem operasyonel riskin hem de müşteri beklentilerinin konusu hâline gelmektedir. Avrupalı müşteriler ve yatırımcılar, tedarikçilerden su kullanımına ilişkin veri talep etmeye başlamıştır.

Sık sorulan sorular

Su ayak izi ile su tüketimi aynı şey midir?

Hayır. Su tüketimi genellikle yalnızca doğrudan kullanılan suyu ifade ederken, su ayak izi tedarik zincirindeki dolaylı kullanımı ve kirlenme etkisini de kapsamaktadır.

Ekolojik ayak izi şirketler için hesaplanabilir mi?

Ekolojik ayak izi daha çok ülkeler, şehirler ve bireyler için kullanılmaktadır. Şirketler için ise karbon ve su ayak izi gibi daha doğrudan ölçülebilen göstergeler tercih edilmektedir.