Küresel Isınmanın Ekonomik Etkileri: Türkiye’yi Neler Bekliyor?

Küresel ısınma, Türkiye ekonomisini iki yoldan etkilemektedir: kuraklık, aşırı sıcaklar, orman yangınları ve seller gibi fiziksel riskler ile karbon fiyatlandırması ve ticaret düzenlemeleri gibi geçiş riskleri. Dünya Bankası’na göre iklim eylemi önemli bir yatırım gerektirmekle birlikte, Türkiye’ye 2040 yılına kadar net 146 milyar dolarlık fayda sağlayabilecektir.

Küresel ısınma nedir ve ne kadar ilerlemiştir?

Küresel ısınma, başta fosil yakıtların yakılması olmak üzere insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazlarının atmosferde birikmesiyle yeryüzünün ortalama sıcaklığının artmasıdır. IPCC’nin Altıncı Değerlendirme Raporu’na göre küresel yüzey sıcaklığı, 2011–2020 döneminde sanayi öncesi döneme göre yaklaşık 1,1°C artmıştır.

Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz havzası, iklim değişikliğinin etkilerinin küresel ortalamanın üzerinde hissedildiği bölgeler arasında değerlendirilmektedir.

Fiziksel riskler ekonomiyi nasıl etkilemektedir?

Dünya Bankası’nın Türkiye Ülke İklim ve Kalkınma Raporu, Türkiye’nin iklim kırılganlığı boyutlarının çoğunda yüksek kırılganlığa sahip olduğunu belirtmektedir. Başlıca etki alanları şunlardır:

• Su ve tarım: Artan su stresi ve kuraklık, tarımsal verimi ve gıda güvenliğini tehdit etmektedir.
• Enerji: Kuraklık hidroelektrik üretimini düşürmekte, sıcak hava dalgaları ise elektrik talebini artırmaktadır.
• Altyapı ve ulaşım: Sel ve aşırı hava olayları altyapıya zarar vermektedir; rapor, Türkiye’nin ulaştırma sisteminin benzer ülkelere göre daha kırılgan olduğunu değerlendirmektedir.
• Afetler: 2021 orman yangını sezonu gibi olaylar, doğrudan ekonomik kayıpların yanı sıra turizm ve yerel ekonomiler üzerinde de etkili olmaktadır.

Geçiş riskleri Türk şirketlerini nasıl etkilemektedir?

Küresel ekonominin düşük karbonlu bir yapıya geçişi, Türk şirketleri için yeni maliyetler ve yükümlülükler doğurmaktadır:

• SKDM: AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, 2026’dan itibaren çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik ihracatında gömülü emisyonlara karbon maliyeti yüklemektedir.
• Türkiye ETS: 7552 sayılı İklim Kanunu ile kurulan emisyon ticaret sistemi, büyük sanayi tesislerinin emisyonlarını bir maliyet kalemine dönüştürmektedir.
• Müşteri ve yatırımcı beklentileri: Avrupalı müşteriler tedarikçilerinden emisyon verisi talep etmekte, finans kuruluşları ise iklim risklerini kredi kararlarında dikkate almaktadır.

İklim eyleminin maliyeti ve faydası nedir?

Dünya Bankası’nın 2022 tarihli raporuna göre Türkiye’nin dayanıklı ve net sıfır emisyonlu bir kalkınma yoluna geçişi, 2022–2040 döneminde yaklaşık 165 milyar dolarlık yatırım gerektirmektedir; bu yatırımın yaklaşık yarısının özel sektör tarafından üstlenilmesi beklenmektedir. Referans senaryoya göre ilave yatırım ihtiyacı, 2022–2030 döneminde 68 milyar dolar olarak hesaplanmıştır.

Rapora göre bu yatırımlar, tüm maliyetler düşüldükten sonra 2040 yılına kadar 146 milyar dolarlık net fayda sağlayabilecektir. Faydaların büyük bölümü, fosil yakıt ithalatındaki azalmadan ve hava kirliliğinin azalmasının sağlık üzerindeki olumlu etkilerinden kaynaklanmaktadır.

Hangi fırsatlar ortaya çıkmaktadır?

Geçiş süreci riskler kadar fırsatlar da barındırmaktadır:

• Enerji: Yenilenebilir enerji yatırımları, enerji ithalatına bağımlılığı ve cari açık üzerindeki baskıyı azaltmaktadır.
• İhracat: Düşük emisyonla üretim yapan şirketler, SKDM’nin uygulandığı AB pazarında rekabet avantajı elde edebilmektedir.
• Finansman: Yeşil kredi ve yeşil tahvil gibi araçlar, düşük karbonlu yatırımlara uygun koşullu kaynak sağlamaktadır.

Sık sorulan sorular

Küresel ısınma ile iklim değişikliği aynı şey midir?

Küresel ısınma, yeryüzünün ortalama sıcaklığındaki artışı ifade etmektedir. İklim değişikliği ise bu ısınmanın yağış düzenleri, deniz seviyesi ve aşırı hava olayları üzerindeki etkilerini de kapsayan daha geniş bir kavramdır.

Türkiye’nin iklim hedefi nedir?

Türkiye, 2053 yılı için net sıfır emisyon hedefini açıklamıştır. 7552 sayılı İklim Kanunu da yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda hazırlanmıştır.