İşletmelerde Enerji Tasarrufu: Uygulanabilir Yöntemler ve Önceliklendirme

İşletmelerde enerji tasarrufu, tüketimin ölçülmesiyle başlamakta; basınçlı hava kaçaklarının giderilmesi, verimli motor ve sürücülerin kullanılması, atık ısının geri kazanılması ve enerji yönetim sisteminin kurulmasıyla sürdürülmektedir. Enerji tasarrufu hem maliyetleri hem de sera gazı emisyonlarını düşürdüğü için karbon maliyetine hazırlığın da en düşük maliyetli yoludur.

Enerji tasarrufuna nereden başlanmalıdır?

İlk adım, enerjinin nerede ve ne kadar tüketildiğinin belirlenmesidir. Bu amaçla yapılan enerji etüdü, tesisin tüketim profilini çıkarmakta ve tasarruf potansiyeli olan alanları yatırım tutarı ve geri dönüş süresiyle birlikte ortaya koymaktadır.

Sürekli ölçüm de en az etüt kadar önemlidir. Ana tüketim noktalarına alt sayaçlar yerleştirilmesi, anormal tüketimlerin hızla fark edilmesini ve alınan önlemlerin etkisinin izlenmesini sağlamaktadır.

Başlıca enerji tasarrufu yöntemleri nelerdir?

• Basınçlı hava sistemleri: Kaçakların düzenli olarak tespit edilip giderilmesi, gereksiz yüksek basıncın düşürülmesi ve kullanılmayan hatların kapatılması.
• Motorlar ve pompalar: Yüksek verimli motorların kullanılması ve değişken yük altında çalışan motorlarda değişken hızlı sürücülerin (VSD) uygulanması.
• Atık ısı geri kazanımı: Fırın, kazan ve kompresörlerden çıkan atık ısının proses veya bina ısıtmasında kullanılması.
• Buhar ve ısı sistemleri: Buhar kapanlarının bakımı, boru ve vanaların yalıtılması, kazan verimliliğinin izlenmesi.
• Aydınlatma ve iklimlendirme: LED dönüşümü, hareket ve gün ışığı sensörleri, verimli iklimlendirme sistemleri.
• Davranış ve işletme: Boşta çalışan ekipmanların kapatılması, üretim planlamasının enerji tüketimini dikkate alacak şekilde düzenlenmesi.

Önlemler nasıl önceliklendirilmelidir?

Önlemler genellikle yatırım tutarı ve geri dönüş süresine göre üç gruba ayrılmaktadır:

• Düşük maliyetli önlemler: Kaçak giderme, ayar ve bakım çalışmaları, davranış değişiklikleri. Yatırım gerektirmeden veya çok az yatırımla hızlı sonuç vermektedir.
• Orta ölçekli yatırımlar: Değişken hızlı sürücüler, LED dönüşümü, yalıtım ve atık ısı geri kazanımı gibi projeler.
• Büyük yatırımlar: Proses değişiklikleri, ekipman yenileme ve kendi tesisinde yenilenebilir enerji üretimi.

Düşük maliyetli önlemlerden başlanması, sağlanan tasarrufun daha büyük yatırımların finansmanında kullanılmasına imkân tanımaktadır.

Enerji yönetim sistemi neden önemlidir?

Tek seferlik önlemlerin etkisi zamanla azalabilmektedir. ISO 50001 enerji yönetim sistemi, enerji performansının sürekli izlenmesini, hedef belirlenmesini ve iyileştirmelerin kalıcı hâle getirilmesini sağlayan uluslararası bir çerçevedir.

Türkiye’de 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ve ilgili yönetmelikler, yıllık enerji tüketimi belirli eşikleri aşan sanayi işletmelerine enerji yöneticisi görevlendirme ve enerji yönetimi uygulama yükümlülüğü getirmektedir. Verimlilik artırıcı projeler için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından destek programları yürütülmektedir.

Enerji tasarrufu karbon maliyetini nasıl etkiler?

Tüketilen her birim enerjinin azaltılması, emisyonları doğrudan düşürmektedir. Yakıt tasarrufu Kapsam 1, elektrik tasarrufu ise Kapsam 2 emisyonlarını azaltmaktadır.

Bu etki, karbon fiyatlandırmasıyla birlikte doğrudan bir maliyet avantajına dönüşmektedir. Türkiye ETS kapsamındaki tesislerde daha düşük emisyon daha az tahsisat ihtiyacı anlamına gelmekte; AB’ye ihracat yapan üreticilerde ise daha düşük gömülü emisyon, daha az SKDM sertifikası gerektirmektedir.

Sık sorulan sorular

Enerji etüdü zorunlu mudur?

5627 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler kapsamında belirli tüketim eşiklerini aşan işletmeler için etüt ve enerji yönetimi yükümlülükleri bulunmaktadır. Yükümlülük kapsamı dışındaki işletmeler için ise etüt, tasarruf potansiyelinin belirlenmesinde en etkili başlangıç noktasıdır.

ISO 50001 belgesi almak zorunlu mudur?

ISO 50001 gönüllü bir standarttır. Ancak enerji performansını sistemli biçimde yönetmek isteyen ve büyük müşterilere tedarik yapan işletmeler tarafından giderek daha sık tercih edilmektedir.